Kompanzasyon Panosu


Kompanzasyon Nedir?

Kompanzasyonun ne demek olduğunu anlayabilmek için öncelikle aktif güç ve reaktif güç kavramlarından bahsetmekte fayda var.

Aktif Güç: elektrikte işi yapan, işe yarayan güçtür.

Reaktif Güç: kullanılmayan , manyetik alanla çalışan motor, trafo gibi elektrik ekipmanlarının oluşturduğu güçtür.

Reaktif güç 2'ye ayrılır bunlar endüktif ve kapasitif yüktür.

Endüktif yük; içinde bobin olan elektrikli cihazların (tüm elektrikli motorlar, bobinler, transformatörler, havai hatlar) oluşturduğu yüklerdir.

Kapasitif yük ise içinde kondansatör olan elektrikli cihazların (televizyonlar, ups ler) oluşturduğu yüklerdir.

Normalde elektrik enerjisinin kaliteli ve etkin olabilmesi için akım ve gerilim arasında minimum düzeyde faz farkı olmalıdır. Ancak Endüktif etki yani akımın gerilimden geride kalması ve kapasitif etki yani akımın gerilimde ileride olması neticesinde voltaj ve akım arasında faz farkı oluşur. Bu faz farkını önleyebilmek için yapılan işleme kompanzasyon  denir.

Alçak gerilim ve orta gerilim sistemlerinde ise bu işlem kompanzasyon panosu vasıtası ile yapılır. 

Endüktif etkinin olduğu durumlarda kondansatör kullanılarak kompanzasyon işlemi yapılırken, Kapasitif etkinin olduğu durumlarda ise şönt reaktörler kullanılarak kompanzasyon işlemi yapılır. 

Kompanzasyon Panosu Nelerden Oluşur?

  • Kademe sayısına uygun Reaktif Güç Kontrol Rolesi,
  • Her kademe için uygun amperajlı yük kesici veya şalter / otomat
  • Kompanzasyon kontaktörü (Bazı durumlarda güç kontaktörü)
  • Tristör 
  • Harmonik filtre reaktörü (Gerekli durumlarda)
  • Kondansatörler (Uygun gerilim dayanımında seçilmiş)
  • Şönt reaktörler (gerekli durumlarda ve sürücüsü ile birlikte)
  • Deşarj Bobini 
  • Işıklı Buton / Mandal Buton (Manuel devreye almalar için)
  • Bakır Bara (Uygun kesitte)
  • Havalandırma Fanı (Kompanzasyon gücüne göre gerekli güç ve adette)

Kompanzasyon Panosu Çeşitleri Nelerdir?

Pano Tipine Göre;
  • Sabit Bölüm Kompanzasyon Panoları 
  • Çekmeceli Kompanzasyon Panoları 
Yüke Göre;
  • Kondansatörlü Kompanzasyon Panoları 
  • Şönt Reaktörlü Kompanzasyon Panoları (Kapasitif yükü düşürmek için kullanılır)
  • Kondansatör-Şönt Reaktörlü Kompanzasyon Panoları 
kompanzasyon-panosu-teknik-cizim
Kullanılan Malzemeye Göre 
  • Güç Kontaktörlü Kompanzasyon Panosu
  • Kompanzasyon Kontaktörlü Kompanzasyon Panoları ( Endüktif yükü düşürmek için kondansatörlerin kullanıldığı kompanzasyon panolarıdır.)
  • Tristörlü Kompanzasyon Panoları ( Akımın hızlı değiştiği sistemlerde kullanılır. Kompanzasyon Kontaktörlerine göre daha hassastırlar, hızlı açılıp kapanabilirler, )
  • Harmonik Filtreli Kompanzasyon Panoları  (Kompanzasyon Sistemlerindeki kondansatörlerde aşırı ısınma olduğu durumlarda kondansatörlerin önüne harmonik filtre reaktörleri yerleştirilerek pasif filtreleme yapılır. Harmonik Filtrelerin kullanıldığı kompanzasyon panolarına Harmonik Filtreli Kompanzasyon panosu denir.)

Yukarıda belirtilen kompanzasyon panolarına, sahaya montajı yapılıp devreye alındıktan sonra belirli aralıklarla bakım ve kontrol yapılmalıdır. 

Bakımlar sırasında aşağıdaki konulara dikkat etmelidir.

  • Reaktif güç kontrol rolesi  (kontaklar geçirmiyor olabilir, yapışmış olabilir)
  • Kullanım süresi uzadıkça ölçme hassasiyeti değişebilir,
  • Kondansatörlerin üzerinde yazan değerleri sağlayıp sağlamadığı
  • Aşırı devreye girip çıkmalardan dolayı patlama olup olmadığı 

Kompanzasyon panolarına zamanında bakım yapılmaz ve kontrol edilmezse yetersiz kompanzasyon ya da fazla kompanzasyon yapılıyor olabilir.  Bu tür durumlarda da endüktif ya da kapasitif ceza işlemleri uygulanabilir.